माझे लहानपणाचे छंद

" बाळ तुला काय आवडत ? मोठेपणी कोण होणार ? " ह्या प्रश्नाने मला लहानपणी खुप छळलं आहे. एकदा तर " पोलीस " अस उत्तर दिल्याने लहानपणी मार मिळालेला आठवतोय. म्हणे कि काय " निदान ईनस्पेक्टर तरी म्हणायचं, पोलीस काय, दळभद्री कार्ट ". तस ह्या प्रश्नाने मोठेपणी पण माझा पिच्छा सोडलेला नाही. " व्हाट्स यूर होबी ? " असा प्रश्न आला की मी विचारात पडतो. आधी शाळेत निबंध लिहावा लागे आणी आता तोंडाने सांगावं लागतय. काय तर म्हणे 'माझा छंद' या विषयावर विस ओळी निबंध लिहा.... आता काय सांगावे बरे ? मला हा प्रश्न पडण्याच कारण म्हणजे, मला एक छंद असेल तर शपथ. माझे अनेक छंद होते कारण ते चालू व्हायचे आणी पाठोपाठ संपायचे देखील. मी लहानपणी केलेल्या त्या चाळ्याना छंद म्हणणे जरा अतिशयोक्ती होईल पण तरीही चाळा हा शब्द पण जरा जास्तच "डाऊन मार्केट" आहे म्हणून छंद.
रेल्वेची तिकिटे गोळा करणे हा छंद त्यातल्यात्यात जरा जास्त दिवस टिकलेला. मुंबई आणी लोकल ट्रेन अस समीकरण माझ्या जन्मापासूनच मनावर ठसलेलं. येणारया जाणाऱ्यांकडे मी तिकिटं मागायचो. आधी थोडं कौतुक झालं पण नंतर लोकं मला टाळू लागली. त्यांच्याकडचं रिटर्न तिकीट ते मला कसे देतील बरे. माझा हट्ट आपला चालूच. " अरे बाबा, मला परत जायचं आहे तेंव्हा लागेल ना रे तिकीट ", " पोलीस पकडतील ना रे मला, जेल मध्ये टाकतील नं ", अश्या अनेक फुटकळ कारणांचा माझ्यावर मात्र काही परिणाम व्हायचा नाही. खर तर, नाही म्हणायला परिणाम झाला, पण घरी येणारया पाहुण्यांच्या संख्येत. त्रास न होता, उलटा असा फायदा झाल्याने घरून पण ह्या छंदाला छुपा पाठींबा असायचा. काही पाहुणे तर इतके इरसाल होते कि ते माझ्यासाठी स्वतःच तिकिटं जमावायाचे. ती जुनी तिकिटं मला देवून आपलं रिटर्न तिकीट वाचवायचे. बरीच तिकीट गोळा झाल्यावर माझ्या मनाचं समाधान झालं. पुढे त्या तिकिटांनां वाळवी लागली आणी ती माझी मेहनत कचरयाच्या हवाली झाली.
सायकल चालवणे हा दुसरा जास्त दिवस टिकलेला खेळ अथवा छंद म्हणता येईल. व्यायाम प्रकार मला जास्त कधी रुचले नाहीत, कुणा बॉडी बिल्डर ची बॉडी पाहिली की अंग मेहनतीला सुरवात करायची, आणी आठवड्या भरात त्याच भूत उतरलं की पुन्हा येरे माझ्या मागल्या. सायकल च्या निमित्ताने थोडा व्यायाम व्हायचा. भाड्याच्या सायकलीला, ऑइल, ग्रीस वगेरे वंगण लावणं त्या 'चंदन सायकल मार्ट' वाल्याच्या इभ्रतीला शोभणारं नसल्याने जरा जास्तीचाच व्यायाम व्हायचा. स्वत ची सायकल येण्यास १० वी त चांगले मार्क्स काढावे लागले. त्या आधी भाड्याची सायकल चालवून हा छंद पूर्ण करावा लागे. भाडं म्हटलं की पैसे आले, घरापासून हाकेच्या अंतरावर शाळा असल्याने 'पॉकेट मनी' असा कधी मिळत नसे. मोठीआई कधी घरी आली की ती गपचूप पैसे देत असे. मग माझं सायकल प्रेम उफाळून येई. पन्नास पैसे अर्धा तास असा हिशेब होता, मिळालेले पैसे पुरवून पुरवून वापरावे लागत. त्यासाठी चोकलेट, चिंचा, बोरं, बर्फाचा गोळा इत्यादी गोष्टींचा काळजावर आणी जिभेवर दगड ठेवून त्याग करावा लागे.
वेगवेगळ्या रंगाचे, आकाराचे दगड गोळा करण्याला घरच्यांचा प्रचंड विरोध होता. चिकण मातीचे प्राणी बनवायचा छंद ते कोणते प्राणी आहेत ते आम्हालाच ओळखू न आल्याने बंद पडला. ह्याच प्रकारात मातीचा आंबा बनवण्याचा आणी त्याला पिवळ्या रंगात रंगवण्याचा असफल प्रयत्न केला होता. रंगपेटीतला सगळा पिवळा रंग त्या मातकट आंब्याने पिवून टाकला होता. पुढे मला नंतर ह्या पिवळ्या रंगासाठी वर्षभर वाट पहावी लागली होती आणी चित्र कलेच्या तासाला केळ्या - आंब्याच चित्र निळ्या रंगात रंगवावं लागलं होतं. तेंव्हा बाईंनी ते चित्र पूर्ण वर्गाला उंचावून दाखवलं होतं. शेवटी अश्या रीतीने माझा आणी चित्रकलेचा पण संपर्क तुटला तो कायमचा. बॉल बेअरिंग, छोटे मोठे गियर चे तुकडे जमवायचा पण प्रयत्न करून पाहिला. ते बॉल बेअरिंग सांभाळायचे म्हणजे तारेवरची कसरत होती. हातातून एखादा चुकून पडला कि असा पळायचा की त्या मुंबईच्या, फर्निचर ने गच्च भरलेल्या, १० बाय ८ च्या खोलीत शोधाशोध करण्यात नाकीनऊ यायचे. शिकवण्या घेण्याची हौस कुणी मुलं न आल्याने, प्लास्टिकचे प्राणी, काचेच्या रिकाम्या बाटल्या वगेरे जमवून, त्याना शिकवून पूर्ण केली. निदान त्या अनुषंगाने आपल्या मुलाचा अभ्यास होतोय हे पाहून ह्या छंदाला घरून पण पूर्ण परवानगी होती. उलट एक काळा फळा मम्मीनेच आणून दिला होता. भिंती खराब होवू नयेत हि छुपी इच्छा त्या मागे होती हे काही सांगायला नको. चाचा चौधरी, साबू, चिंगी, फास्टर फेणे, बोक्या सातबंडे, वगेरे प्राण्यांनी माझा बराच पॉकेटमनी आणी वेळ खर्च केला होता. जीभ व पोट जास्त प्रिय असल्याने आणी पुस्तक वाचण्यासाठी मागच्या बाकांवर बसून अभ्यासाची बोंब केल्याने ते बंद करायची धमकीवजा सूचना पाळावीच लागली. पिंपळाच्या झाडाचं पान पुस्तकात ठेवून त्याची जाळी होईपर्यंत वाट बघावी लागे. त्यावर मग एक जालीम उपाय काढला होता. ते पान, दोन तीन दिवस पाण्यात भिजवून ठेवायचं आणी मग ब्रश ने ते घासून त्यावरचे कुजलेले हरित कण काढून टाकायचे आणी मस्त जाळी तयार करायची. मग पुढे पुढे गैलरीत जास्तच कुजका वास यायला लागल्यावर हे प्रकार बंद झाले. जेवणाचे वेगवेगळे पदार्थ पाककृतीच्या पुस्तकात पाहून बनवणे असा छंद जोपासण्याचा यत्न केला पण हाताला चटके मिळाल्यावर भाकर बनवणे बंद झाले. पोस्टाची तिकीट गोळा करण्याच्या छंदावर ईमेल ने पाणी फिरवलं. फोटोग्राफीचा नाद नवा केमेरा जुना होईपर्यंतच टिकला. ह्या छंदाची सेवा करत असताना हातातून जमिनीवर पडून त्याचे तीन तेरा वाजल्यावर हा छंद पण इतिहास जमा झाला. पुढे ह्याच प्रकारात २५ हजाराचा सोनी हँडीकँम मेमरी फुल होई पर्यंतच वापरला गेला आणी आता धूळ खात कपाटात मूकपणे दिवस मोजतो आहे. डायरी लिहिण्याचा प्रकार मी गेले कित्येक वर्ष करत आहे पण नवीन डायरीच्या मार्च महिन्यानंतरच्या महिन्यांनी शाईची चव कधी पाहिली नाही.
शेवटी आजकाल मी मला झोपण्याचा, खाण्याचा आणी टी व्ही पहाण्याचा छंद आहे असं सांगतो म्हणजे छंदापरी छंद आणी बंद व्हायची काळजी नाही. हा छंद मात्र कायम स्वरूपी माझ्या सोबत रहाणार आहे.